رودخانه ها کجا گم میشوند؟

اونتاش ناپیریشا شاه ایلام ( عیلام ) در قرن سیزده پیش از میلاد معبد چغازنبیل را برای ستایش ایزد اینشوشیناک، نگهبان شهر شوش، بنا کرد و در حمله سپاه خونریز آشور ناپال به همراه تمدن ایلامی ویران شد. این نیایشگاه توسط اونتاش گال (پیرامون ۱۲۵۰ پ.م.)، پادشاه بزرگ ایلام باستان و برای ستایش ایزد اینشوشیناک، نگهبان شهر شوش، ساخته شده است. رودخانهای بسیار زیبا و بزرگ که از قله مرتفع شاهمعلم سرچشمه گرفته و پس از طی مسافتی ۴۰ کیلومتری از درون شهر ماسال میگذرد.

بنا به مصوبه جلسه شورای تأمین استان اصفهان و براساس توافق میان کشاورزان شرق و غرب استان، آب تنها به منظور کشت پاییزه کشاورزان شرق توزیع میشود و به مدت ۹ روز در شبکههای آبیاری شرق جریان خواهد داشت و آنطور که مهران زینلیان معاون هماهنگی امور عمرانی استاندار اصفهان اعلام کرده قرار است در این مدت حدود ۵۰ میلیون مترمکعب آب از سد رهاسازی شود. زیگورات در زبان عیلامی به معنای نیایشگاه است و چغازنبیل واژه ای محلی به معنای زنبیل واژگون است و نام باستانی این بنا به شمار نمی آید بلکه این مکان نزد باستان شناسان به دور اونتاش معروف می باشد که به معنای قلعه اونتاش است البته در برخی متون میخی از این شهر با عنوان ال اونتاش به معنی شهر اونتاش نام برده شده است.

یکی از مورادی که در مورد زیگورات چغازنبیل وجود دارد این است که این بنای تاریخی پر اهمیت قبل از این که کاملا تکمیل شود توسط یکی از پادشاهان آن دوران به نام آشور بانیپال ویران می شود و در کتیبه ای که از این شخص پیدا شده است روی آن نوشته شده: من زیگورات شوش را که از آجرهایی با سنگ لاجورد لعاب شده بود شکستم و سازه های عیلام را با خاک یکسان کردم. چهار گوشه این بنای عظیم درست در جهت یكی از جهات چهارگانه جغرافیایی بنا شده اند و این نشان می دهد آنها شمال، جنوب، شرق و غرب را به خوبی می شناخته اند.

وجود بنای آجری بزرگ تا سال ۱۳۴۹ بر روی آن در منابع تاریخی آمده است. این آب پس از اینكه از هفت تپه عبور می كند به چغازنبیل می رسد ولی به دلیل اینكه آب كرخه پس از گذر از دشت خوزستان گل آلود است آب را در حوضچه های ته نشینی بزرگ و كوچكی می ریخته اند و با گذر از تنبوشه ها و استفاده از قوانین منسوب به فیثاغورث ، آب را تصفیه كرده و گل آنرا جدا می كردند.

به دلیل داشتن منابع فراوان انرژی و راههای مهم حمل ونقل دریایی مورد توجه قدرتهای بزرگ است. م وضیت جزایر نسبت به خط مرزی و اینکه کدام جزیره به کرم یک از طرفین تعلق دارد تا حدودی به تفصیل مورد اشاره قرار گرفته بود. جمهوری چهارم در سال ۱۹۵۸ بعد از انقلاب ارتش در یک جنگ مستعمراتی در الجزیره سقوط کرد. این آجرها همگی پخته شده و بعد روی ان ها نوشته هایی نوشته شده است. ۵۰ سال بعد از آن تاریخ، عده ی از مهندسان در همان منطقه حفاری های نفتی می کردند که آجری را پیدا کردند، آجری که روی آن نوشته ای وجود داشت و بعد هم آجر را به یکی از باستان شناسان فرستادند تا روی آن تحقیقات انجام دهد، همین حرکت باعث شد تا گمان هایی درباره ی تاریخی بودن منطقه به وجود بیاید و این موضوع هم باعث شد تا تحقیقات روی این منطقه شروع شود…

رودخانه زاینده رود در تنوع گونههای جانوری هم منحصر به فرد است. چغازنبیل در 45 کیلومتری جنوب شهر شوش در نزدیکی منطقه باستانی هفت تپه در استان خوزستان واقع می باشد و شوش را به یکی از اماکن دیدنی و باستانی ایران تبدیل کرده است. مکان جغرافیایی زیگورات چغازنبیل در ۴۵ کیلومتری جنوب شهر شوش در نزدیکی منطقه باستانی هفتتپه است که از جاده شوش به اهواز قابل دسترسی است. به دلیل نبود امکانات و وضعیت ناامن جاده ها سفر به دریاچه فراخین در فصل زمستان پیشنهاد نمیشود، مگر با امکانات و تجهیزات کامل و ماشینهای آفرود. اولسبلنگاه یا سوئه چاله نام منطقه ییلاقی در نزدیکی جاده ماسال به گیلان است.

نحوه ی کشف شدن زیگورات چغازنبیل هم جالب است در سال ۱۸۹۰ شخصی به نام ژاک دمرگان که یکی از زمین شناسان به نام آن دوران بود که اطلاعیه ای داد که در آن گفته شده بود که در زمین های جغازنبیل معدن های نفت وجود دارد. و در شهر اهواز از مناطق مار پیچ زرگان و فاز سه کوی ملت از پل در دست اقدام دهم در جوار پارک ملت گذشته و ضمن عبور از پل سوم کیانپارس و پارک 42 هکتاری ساحلی و پل هفتم با نام مهزیار با آبنمای رنگی و گذر از پل تاریخی اول بنام پل فلزی سیاه (پل اول) وپل دوم معلق یا پل سفید ، پل چهارم معروف به پل نادری وسپس گذر از پل هشتم یا همان پل کابلی غدیروپل پنجم میدان دانشگاه با عبوراز محله گاو میش آبادو پل ششم و شهرک برق و کوت عبداله و روستای ابود بس ، مظفریه یک ، دو و سه وادامه رود کارون در مرز ایران و عراق، به اروندرود پیوسته و روانه خلیج فارس میشود.

اتاقهای طبقه اول با ورودی های طاق داری به ارتفاع 4 متر به هم راه داشته اند ولی اتاقهای طبقه دوم از هم مستقل هستند و هر اتاق تنها از طریق پلكان خود قابل دسترسی است. اگر بخواهیم درباره ی معماری سازه ی چغازنبیل بگوییم باید گفت که در آن دوران آجر تنها المانی نبوده که در ساخت این بناها به کار می رفته است و بسیاری از افراد تصور می کنند که از آجر فقط برای پر کردن جرزهای دیوار و یا به عنوان المان هایی جدا کننده استفاده می شده است در حالی که آجر یکی از اصلی ترین المان ها و یک عنصر کامل بوده است و از آن در دیگر بناهای تاریخی ایران مثل تپه های سیلک کاشان هم استفاده شده است.

سدههای متمادی این بنا زیر خاک به شکل زنبیلی واژگون مدفون بود تا این که به دست ر.من کیریشمن فرانسوی در زمان پهلوی دوم از آن خاکبرداری شد. این بنا توسط میلیونها خشت و هزاران آجر ساخته شده است كه حدود 5000 آجر آن نوشته به خط ایلامی دارد. ایلامیها از خط برای تزیین بنا استفاده كرده اند. در شمال غربی بنا پناهگاه های كوچكی دیده میشوند كه مربوط به خدای ایلامی ایشنیكراب است. از اینگونه آجرها در بوشهر نیز دیده ایم. سولایانه گرهیه سوتره”( Svalayana Grinhya Sutra) توصیه می کند که در مراسم قربانی گذاری که به مناسبت مرگ بزرگی برگزار می شود، زنان جوان خویشاوند باید چشمان خود را تدهین کنند. آنگاه همسر مرد متوفی را در جهت شمالی پیکر قرار دهند. سپس برادر شوهر متوفی یا کسی دیگر به نمایندگی از وی یا کنیز سالخورده ای به او می گوید: ای زن من تو را به جهان دیگر می برم، تو در کنار همسر متوفی خود بخواب، همسری که دست تو را در دست خود نهاد و به تو عشق ورزید. منتره ای دیگر در “اتروه ودا” ( Athara Veda) در این باره وجود دارد که می گوید: ای مرد متوفی این زن با انتخاب جهانی که تو در آن هستی، در کنار تو خوابیده است تا این رسم دیرینه را انجام دهد، در این جهان به او فرزند و ثروت عطا کن. این عبارت نشان می دهد که زن پس از مرگ شوهر می تواند مجدداٌ ازدواج کند نیوگا گردد.در دوره ی ریگ ودا این رسم متوقف شد و تنها به صورت نمادین انجام گرفت. بدین ترتیب که پس از انجام مراسم تدفین مرد متوفی، همسر وی به گورستان برای انجام عمل ستی به طور نمادین می رفت که در آنجا به او گفته می شد همین که تو تا دروازه های مرگ به دنبال شوهرخود رفته ای، آن چه که از تو انتظار می رود، انجام داده ای، لذا بازگرد. از سال 600 پیش از میلاد تا سال 300 پیش از میلاد نیز سخن از خود سوزی حقیقی زن بیوه به میان نمی آید(. Idem,.293-5) تا وقتی که ازدواج مجدد زن در جامعه معمول بود، دلیلی بر انجام عمل ستی وجود نداشت. البته باید گفت در دوره های اولیه، این رسم به صورت نمادین انجام می گرفت و تنها به منظور نشان دادن پاکدامنی و وفاداری زن به شوهر خود صورت می گرفت. اما در دوه های متأخر، این رسم شکلی عملی به خود گرفت( Lok.cit) بر اساس مهابهاراتا، پس از مرگ شوهر، زن ممکن است اغفال شود. از آن جا که خلقت زن تنها به منظور تولید نسل است و با مرگ شوهر این هدف منتفی می شود، لذا باید سوزانده شود تا فرزندان نامشروع از وی به وجود نیایند. باید به خاطر داشته باشیم که در این دوره ازدواج مجدد و نیوگا شدن زن ممنوع شده بود. البته این امر مدت زیادی نپایید. زن بیوه که نه می توانست مجدداٌ ازدواج کند و نه قادر بود نیوگا شود، تنها می توانست از راه پذیرفتن کودک به فرزند خواندگی، از رسم ستی نجات یابد. این امر باعث شد که رسم ستی کمتر انجام شود. Idem,.295-9)) درباره ی قوانین مربوط به ناپاکی عقاید متفاوتی وجود دارد. برخی بر این عقیده اند که دوره ی ناپاکی باید به طور کامل رعایت شود وستی باید یک روز پس از پایان آن انجام شود. از سوی دیگر در “برهمه پورانه” ( Brahma Purana) (ازمتون مهم مربوط به دوره ی حماسی و از مجموعه ی ادبیات پورانه ای به حساب می آید) آمده است که تنها سه روز اول ناپاکی باید رعایت شود، اما عده ی دیگر مانند “پایت بیناسی”( Paitbinasi)، “همسپدی”((Hamespadi و “سولاپانی Sulapani معتقدند که در صورتی که زن بیوه بخواهد همراه با شوهر ستی کند، نباید دوره ی ناپاکی را رعایت کند و در صورتی که بخواهد بعداٌ ستی کند باید سه روز از دوره ی ناپاکی را نگه دارد.

دمون و ریویر (1981) نیز نشان داده اند که بیوماس بی مهرگان بنتیک رودخانه در پایین دست رودخانه در اثر بهره برداری از شن و ماسه و تاثیر مواد معدنی معلق 62 تا 96 درصد کاهش می یابد. لازم به ذکر است که رودهای نسن معمولا بر اثر آب شدن برف ها در فصل بهار طغیان می کنند به همین خاطر این فصل زمان مناسبی برای ماهیگیری در رودخانه های نسن نمی باشد. در جریان جستجوها باستان شناسان موفق شده اند سنگ نگاره ای را پیدا کنند که به دوره عیلام برمی گردد و مربوط به اونتاش ناپیریشا بوده است.

دیدگاهتان را بنویسید